In België is werk voor buitenlanders een job die een persoon van niet-Belgische nationaliteit uitoefent die in België verblijft of wil verblijven en die aan de verblijfsvoorwaarden moet voldoen en, voor onderdanen van landen buiten de Europese Unie, een arbeidsmachtiging moet verkrijgen voor hij legaal een activiteit in loondienst uitoefent.
Wie valt onder deze regels?
De regels verschillen volgens nationaliteit. Een burger van de Europese Unie, de Europese Economische Ruimte of Zwitserland geniet vrij verkeer en mag zonder vergunning werken. Een onderdaan van een ander land moet in principe een machtiging verkrijgen.
Gezinnen van werknemers, studenten, erkende vluchtelingen en onderzoekers hebben bijzondere regelingen. Elke situatie moet bij de bevoegde overheid worden nagegaan voor je begint te werken.
De gecombineerde vergunning
De gecombineerde vergunning verenigt de verblijfsmachtiging en de arbeidsmachtiging in één procedure. De aanvraag wordt ingediend bij het gewest waar de werknemer zal werken, doorgaans door de werkgever, en het verblijf wordt daarna behandeld door de Dienst Vreemdelingenzaken.
De gecombineerde vergunning is gebonden aan een werkgever of een soort werk. De werknemer moet dus de voorwaarden naleven en een wijziging aanvragen als hij van job of functie verandert.
Gekwalificeerde banen en knelpuntberoepen
De gewesten stellen lijsten op van knelpuntfuncties en passen versoepelde voorwaarden toe voor bepaalde beroepen. Hooggekwalificeerde banen genieten ook bijzondere loondrempels die de overheid vastlegt.
Een buitenlandse kandidaat richt zich best op die beroepen: ingenieur, informaticus, verpleegkundige, technicus of chauffeur, volgens de geldende lijsten. Hij raadpleegt de officiële sites van de gewesten om de actuele voorwaarden te kennen.
Een buitenlands diploma laten erkennen
Een diploma dat buiten België is behaald, kan het voorwerp uitmaken van een gelijkwaardigheid die de bevoegde Gemeenschap afgeeft: de Vlaamse, de Franse of de Duitstalige. Die erkenning is verplicht voor sommige, met name gereglementeerde beroepen en nuttig voor de andere.
De procedure vraagt vertaalde en gelegaliseerde documenten en kan enkele weken duren. Begin er vroeg mee, tegelijk met het zoeken naar werk, om een aanwerving niet te vertragen.
Taal en integratie
Kennis van Nederlands, Frans of Duits, naargelang het gewest, bevordert de toegang tot werk. Gratis of goedkope cursussen worden georganiseerd door openbare diensten, verenigingen en centra voor sociale promotie.
De gewesten bieden ook inburgeringstrajecten aan met taalcursussen, informatie over de Belgische samenleving en oriëntatie naar werk. Dat traject volgen is voor nieuwkomers soms verplicht.
Werk zoeken vanuit het buitenland
Vacatures die openbare diensten, bedrijven en kantoren publiceren, zijn online raadpleegbaar. Het netwerk EURES helpt Europese burgers werk te vinden in een ander land van de Unie.
Een cv dat is aangepast aan Belgische gebruiken, een duidelijke brief en verifieerbare referenties zijn nuttig. Wees waakzaam voor aanbiedingen die geld vragen voor een vergunning of een gegarandeerde aanwerving.
De rechten van de buitenlandse werknemer
Een buitenlandse werknemer met machtiging om te werken, geniet dezelfde rechten als Belgische werknemers: minimumloon van de sector, arbeidsduur, betaalde vakantie, sociale zekerheid en bescherming tegen discriminatie.
Een werkgever die een werknemer zonder machtiging tewerkstelt, begaat een overtreding. Een werknemer in die situatie geniet zijn gewone rechten niet en stelt zich bloot aan sancties: controleer dus altijd de regelmatigheid van je tewerkstelling.
Sectoren die buitenlanders aanwerven
Bouw, horeca, logistiek, gezondheidszorg, schoonmaak, landbouw, informatica en internationale instellingen werven geregeld werknemers van uiteenlopende nationaliteiten aan. Brussel telt een grote internationale gemeenschap.
De voorwaarden verschillen sterk tussen sectoren, en kennis van de lokale taal opent de toegang tot de meest stabiele en best betaalde banen.
De stappen bij aankomst
Na aankomst schrijft de werknemer zich in bij de gemeente waar hij woont, ondergaat een verblijfscontrole, ontvangt zijn verblijfskaart en opent een bankrekening. Hij sluit aan bij een ziekenfonds voor de ziekteverzekering.
Die administratieve stappen vragen geduld. Kopieën van alle documenten bewaren in een duidelijke map vergemakkelijkt elke volgende stap.
Gezinshereniging en partner
Een buitenlandse werknemer met verblijfsmachtiging kan, onder voorwaarden, zijn partner en kinderen laten overkomen. De partner kan daarna toegang krijgen tot de arbeidsmarkt volgens zijn verblijfsstatuut.
De voorwaarden voor inkomen, huisvesting en verzekering worden nauwkeurig onderzocht. Bereid het dossier zorgvuldig voor en laat je indien nodig adviseren door gespecialiseerde verenigingen.
Veelgemaakte fouten van buitenlandse kandidaten
Veel mensen komen aan zonder hun recht op arbeid te hebben nagegaan, aanvaarden een niet-aangegeven baan of bewaren hun documenten niet. Die fouten verzwakken het verblijf en maken de toegang tot rechten moeilijker.
Het is beter het dossier voor vertrek voor te bereiden, elke informatie bij officiële bronnen te controleren en alle bewijzen van je stappen te bewaren.
Hulp van verenigingen en openbare diensten
Verenigingen begeleiden nieuwkomers bij stappen, woonzoektocht, taalonderwijs en beroepsoriëntatie. De regionale inburgeringscentra bieden gratis zitdagen aan.
Een adviseur kan helpen een cv op te stellen, een gesprek voor te bereiden en de regels te begrijpen. Die diensten zijn vaak anoniem en vertrouwelijk.
Een activiteit als zelfstandige starten
Een buitenlander met verblijfsmachtiging kan, volgens zijn statuut, als zelfstandige werken. Hij vraagt dan een beroepskaart of een bijzondere machtiging aan, schrijft zich in bij de Kruispuntbank van Ondernemingen en kiest een sociaal verzekeringsfonds.
Sommige beroepen vragen diploma's of gereglementeerde toegang. De ondernemersloketten geven precieze informatie over elke activiteit.
Huisvesting en dagelijks leven
Een woning vinden is een beslissende stap. Huurprijzen, huurwaarborg en duur van de huurovereenkomst verschillen per gewest en stad. Immokantoren, advertentiesites en hulpverenigingen helpen bij het zoeken, maar wees wantrouwig voor aanbiedingen die betaling vragen voor een bezoek.
Eenmaal gevestigd, ontdekt de werknemer het openbaar vervoer, de scholen, de gezondheidsdiensten en de gemeentelijke stappen. Onthaalcentra leggen die stappen uit in meerdere talen.
Seizoenswerk en tijdelijk werk voor buitenlanders
Voor seizoenswerk in landbouw, toerisme en horeca bestaan bijzondere procedures. Ze vragen meestal een voorafgaande machtiging en een duidelijk contract van beperkte duur, waarbij de werkgever de voorwaarden moet naleven.
Een seizoenswerker controleert vooraf het loon, de huisvesting en de arbeidsduur. Een contract in een taal die hij begrijpt en een kopie van alle documenten beschermen hem tegen misbruik.
Klacht indienen bij problemen
Wie zijn rechten niet gerespecteerd ziet, kan terecht bij de sociale inspectie, een vakbond of een gespecialiseerde vereniging. Ook zonder geldige papieren bestaan er mogelijkheden om een klacht in te dienen en bescherming te vragen.
Het is nuttig bewijzen te bewaren: berichten, loonbrieven, foto's en getuigen. Een juridische adviseur kan uitleggen welke stappen mogelijk zijn en welke risico's je neemt.
Erkenning van ervaring en vaardigheden
Naast diploma's kunnen ook werkervaring en vaardigheden worden erkend via validatiecentra. Voor wie zijn diploma niet kan bewijzen, is dat een belangrijke weg naar een officieel getuigschrift.
Met een erkend attest vindt een werknemer gemakkelijker een baan op zijn niveau en vermijdt hij dat hij onder zijn kwalificatie moet werken. De gewestelijke diensten leggen de procedure uit.
Je rechten kennen en bewaren
Een buitenlandse werknemer bewaart zijn contract, loonbrieven, verblijfstitel en bewijs van aangifte bij de sociale zekerheid. Die documenten zijn nodig voor verlengingen, uitkeringen en eventuele latere aanvragen voor een langer verblijf.
