In België is een beroepsopleidingsstage een periode waarin een toekomstige werknemer zich in theorie of praktijk bekwaamt in een beroep dat hij na de opleiding zal uitoefenen, in een openbaar centrum, een bedrijf of een onderwijsinstelling, binnen een kader dat het bevoegde gewest of de bevoegde Gemeenschap vastlegt.
De spelers in de Belgische beroepsopleiding
De opleiding van volwassenen is een zaak van de gewesten en de Gemeenschappen. In Vlaanderen biedt VDAB een brede catalogus aan opleidingen aan. In Wallonië organiseert Le Forem kwalificerende opleidingen voor werkzoekenden en werknemers. In Brussel spelen Bruxelles Formation en Actiris een gelijkaardige rol.
Het volwassenenonderwijs, de sectorale competentiecentra en de organisaties voor alternerend leren vullen dat landschap aan. Een kandidaat kan dus kiezen tussen een gratis openbare opleiding, een avondcursus of een leertraject in een bedrijf.
Opleidingen voor werkzoekenden
De gewestelijke diensten financieren opleidingen in beroepen waar vacatures openstaan, zodat werkzoekenden zich snel kunnen bijscholen. De domeinen zijn bouw, logistiek, mechanica, informatica, zorg, administratie, horeca en handel.
Om in te schrijven moet een kandidaat doorgaans ingeschreven zijn als werkzoekende en een oriënterend gesprek voeren. De opleidingen zijn vaak gratis en kunnen recht geven op vergoedingen of op het behoud van uitkeringen.
Alternerend leren en leren in een bedrijf
Alternerend leren combineert theoretische lessen met werken in een bedrijf. In Vlaanderen verzorgt Syntra de opleiding van toekomstige zelfstandigen en jonge werknemers, in Wallonië de IFAPME, in Brussel de dienst voor de opleiding van zelfstandigen en kleine ondernemingen.
De leerling ontvangt een vergoeding en verwerft concrete ervaring. Dit stelsel werkt zeer goed in manuele, technische en commerciële beroepen, omdat het een rechtstreekse band tussen leerling en werkgever schept.
Stages in een bedrijf en de beroepsinlevingsstage
Een stage kan deel uitmaken van een schooltraject, van een beroepsopleiding of van een inschakelingstraject. Ze moet berusten op een schriftelijke overeenkomst tussen de stagiair, het bedrijf en de opleidingsinstelling, die de doelstellingen, de duur en de verzekering vastlegt.
Een stagiair controleert dat de stage echt een leerervaring is en geen verdoken arbeid. Een door het bedrijf aangeduide mentor, duidelijke doelstellingen en een eindevaluatie zijn de kenmerken van een goede stage.
Opleidingsverlof en vorming tijdens het werk
Werknemers die zich tijdens hun loopbaan willen bijscholen, kunnen gebruikmaken van systemen van opleidingsverlof die de wet of collectieve arbeidsovereenkomsten voorzien, met voorwaarden die per gewest verschillen. Zo volgen ze cursussen tijdens de werkuren of verminderen ze tijdelijk hun uren.
Sommige gewesten bieden opleidingscheques, premies of steun voor werknemers en bedrijven. Navraag bij de werkgever, de vakbond en de gewestelijke opleidingsdienst leert welke steun beschikbaar is.
Je opleiden voor een knelpuntberoep
Knelpuntberoepen bieden de snelste kansen. De openbare diensten publiceren regelmatig lijsten van beroepen waarvoor te weinig kandidaten zijn: technici, geschoolde arbeiders, verpleegkundigen, leerkrachten, informatici of chauffeurs. Een opleiding in zo'n beroep verhoogt de kans op aanwerving duidelijk.
De opleidingen van VDAB en die van Le Forem en Bruxelles Formation steunen op die lijsten om aangepaste trajecten aan te bieden. Een kandidaat die een knelpuntberoep kiest, kan een contract krijgen nog voor zijn opleiding afloopt.
Verworven competenties erkennen
Veel mensen hebben vaardigheden verworven door ervaring zonder bijbehorend diploma. Centra voor competentievalidatie laten toe een officiële titel te behalen na praktische proeven in het betrokken beroep. Die titel wordt door werkgevers erkend en vergemakkelijkt de toegang tot hoger gekwalificeerde functies.
De validatie is vooral nuttig voor wie na een pauze het werk hervat of zijn beroep in het buitenland heeft geleerd. Ze kan aangevuld worden met een korte opleiding die vastgestelde lacunes opvult.
De juiste opleiding kiezen
Controleer voor je inschrijft de perspectieven van het beroep, de duur van de opleiding, de kosten, de financieringsmogelijkheden en het vereiste taalniveau. Adviseurs van de openbare diensten helpen een realistisch project op te bouwen, rekening houdend met het parcours en de voorkeuren van de persoon.
Wees wantrouwig tegenover private aanbieders die een gegarandeerde job beloven tegen een hoge betaling. Een ernstige opleiding toont haar inschakelingsresultaten, haar partnerbedrijven en haar terugbetalingsvoorwaarden.
Na de opleiding: de eerste job vinden
Na een opleidingsattest volgt een zoekperiode, die de werkdiensten begeleiden met cv-workshops, sollicitatiesimulaties en contacten met bedrijven. Rekruteringsdagen aan het einde van sommige opleidingen laten toe rechtstreeks werkgevers te ontmoeten.
De stagiair houdt best contact met zijn mentor en zijn opleiders, die vaak bedrijven kennen die personeel zoeken. Een oprechte aanbeveling van een stagemeester weegt dikwijls zwaarder dan een motivatiebrief.
Rechten en plichten van de stagiair
De stagiair in beroepsopleiding behoudt sociale rechten: verzekering bij ongevallen, bescherming op het werk, respect voor de uren en de veiligheidsregels. Hij moet op zijn beurt het reglement van het bedrijf en de vertrouwelijkheid van de informatie die hij ontdekt, naleven.
Bij moeilijkheden kan hij zich richten tot de opleidingsinstelling, de mentor of de bevoegde controlediensten. Een kopie van de stageovereenkomst en van de evaluaties bewaren is nuttig bij betwisting.
Talen leren als onderdeel van je opleiding
Nederlands, Frans of Engels leren opent veel banen. Openbare diensten, centra voor sociale promotie en verenigingen organiseren taalcursussen voor volwassenen, soms gericht op een beroep zoals verkoop, onthaal of logistiek.
Een goede taalcursus combineert lessen met praktijkoefeningen op de werkvloer. Wie wekelijks oefent met collega's of buren, vordert veel sneller dan wie alleen in de klas leert.
Ondersteuning tijdens de opleiding
Wie een opleiding volgt, kan recht hebben op de terugbetaling van verplaatsingskosten of kinderopvang, en behoudt soms zijn uitkering onder voorwaarden. Een voorafgaande schriftelijke aanvraag bij de bevoegde dienst voorkomt onaangename verrassingen en beschermt de rechten van de stagiair tijdens het hele traject.
Opleiding voor ondernemers en toekomstige zelfstandigen
Wie een eigen zaak wil beginnen, kan opleidingen volgen in beheer, boekhouding, wetgeving en marketing. Syntra, de IFAPME en de gewestelijke ondernemersloketten organiseren die cursussen, vaak 's avonds of in het weekend.
Een toekomstige zelfstandige leert er een ondernemingsplan schrijven, kosten berekenen en subsidies aanvragen. Na de opleiding kan hij zich bij een sociaal verzekeringsfonds aansluiten en zijn onderneming officieel starten.
Opleiding in digitale vaardigheden
Digitale vaardigheden zijn in bijna elk beroep nodig. Gewestelijke diensten en bibliotheken bieden gratis of goedkope cursussen aan in tekstverwerking, spreadsheets, veilig internetgebruik en gespecialiseerde software.
Wie zijn digitale kennis bijwerkt, verhoogt zijn kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk. Een certificaat van een erkende opleider is een nuttige aanvulling op het cv.
Opleiding voor 50-plussers en herintreders
Werknemers van boven de vijftig en mensen die na een lange pauze terugkeren naar de arbeidsmarkt kunnen kiezen uit opleidingen die rekening houden met hun ervaring. De gewestelijke diensten bieden begeleidingstrajecten, competentiebilans en stages om vertrouwen op te bouwen.
Veel werkgevers waarderen hun ervaring en betrouwbaarheid. Een korte opleiding in een gevraagd domein volstaat vaak om opnieuw in te stromen.
Een opleidingsplan bijhouden
Een persoonlijk opleidingsplan met doelen, volgde cursussen en behaalde attesten helpt om je loopbaan te sturen. Bewaar elk certificaat in een map en voeg ze toe aan je cv, zodat werkgevers snel zien hoe je vaardigheden evolueren.